Debiteur failliet: zo bescherm je jouw vordering als schuldeiser

Wat betekent een faillietverklaring?

Een faillissement wordt uitgesproken door de rechtbank als een schuldenaar heeft opgehouden te betalen. Vanaf dat moment verliest de schuldenaar de beschikkingsbevoegdheid over zijn vermogen. Een curator — aangesteld door de rechtbank — neemt de regie over. De curator inventariseert de bezittingen (de boedel), verkoopt die zo goed mogelijk en verdeelt de opbrengst over de schuldeisers.

Voor jou als schuldeiser betekent dit een ingrijpende verandering. Je kunt niet meer zelfstandig incasseren, beslag leggen of een dagvaarding uitbrengen. Lopende incassoprocedures worden automatisch geschorst. Alle schuldeisers moeten hun vorderingen indienen bij de curator en wachten op de uitkomst van het faillissementsproces.

Dat wachten kan maanden tot jaren duren. Bij grote, complexe faillissementen soms nog langer.

Stap 1: Dien je vordering in bij de curator

De allerbelangrijkste stap na het vernemen van een faillissement is je vordering indienen bij de curator. Dit heet verificatie van de vordering. Doe je dit niet, dan word je niet meegenomen in de verdeling van de boedel — ook al heb je een volledig geldige vordering.

Hoe dien je in?

De curator stuurt alle bekende schuldeisers een brief met daarin de verificatievergadering — de bijeenkomst waarbij alle vorderingen worden gecontroleerd en beoordeeld. In die brief staat ook de deadline voor het indienen van vorderingen.

Heb je geen brief ontvangen maar weet je wel dat een klant failliet is? Zoek dan actief de curator op via het openbare Centraal Insolventieregister (insolventies.rechtspraak.nl). Daar kun je het faillissementsnummer, de naam van de curator en de contactgegevens vinden.

Wat moet je insturen?

• Een schriftelijk verzoek tot verificatie gericht aan de curator

• De openstaande factuur of facturen met factuurnummers en bedragen

• Eventuele overeenkomst, opdracht of offerte die aan de factuur ten grondslag ligt

• Bewijs dat de goederen of diensten zijn geleverd

• Berekening van de rente die is opgebouwd tot de datum van faillietverklaring

• Vermelding of je een pandrecht, eigendomsvoorbehoud of andere zekerheid hebt

Dien je vordering altijd schriftelijk in en bewaar een bevestiging. Een vordering die niet tijdig is ingediend, wordt in de meeste gevallen niet meegenomen — ook niet als de curator later ontdekt dat je schuldeiser bent.

Preferente versus concurrente schuldeisers: wat is het verschil?

Niet alle schuldeisers zijn gelijk in een faillissement. De wet kent een rangorde, en die rangorde bepaalt wie er als eerste wordt betaald uit de boedel.

Separatisten (buiten de rangorde)

Schuldeisers met een zekerheidsrecht — zoals een hypotheek op vastgoed of een pandrecht op goederen — mogen hun zekerheid uitwinnen buiten het faillissement om. Zij staan buiten de normale verdeling en kunnen hun geld halen uit het specifieke goed waarop hun zekerheid rust, ongeacht wat er met de rest van de boedel gebeurt. Dit is de sterkste positie die je kunt hebben.

Preferente schuldeisers (boedelschulden en bevoorrechte schulden)

Bepaalde schuldeisers hebben van de wet een wettelijk voorrecht gekregen. Zij worden betaald vóór de gewone schuldeisers. De belangrijkste zijn:

• De Belastingdienst: voor openstaande belastingschulden

• Het UWV: voor achterstallig loon van werknemers

• De curator zelf: voor zijn salaris en de kosten van de faillissementsafwikkeling

• Schuldeisers met een bijzonder wettelijk voorrecht, zoals leveranciers van bepaalde goederen onder bepaalde omstandigheden

Concurrente schuldeisers

De overgrote meerderheid van de gewone zakelijke schuldeisers — leveranciers, dienstverleners, opdrachtnemers — valt in de categorie concurrent. Zij hebben geen bijzonder voorrecht en worden pas betaald nadat alle separatisten en preferente schuldeisers zijn voldaan.

In de praktijk is er dan vaak weinig tot niets meer over. Het gemiddelde uitkeringspercentage voor concurrente schuldeisers in Nederlandse faillissementen ligt historisch gezien onder de 5%. Dat betekent dat je bij een vordering van €10.000 gemiddeld minder dan €500 terugziet.

Dit is de harde realiteit van faillissement voor de meeste zakelijke schuldeisers. Toch zijn er situaties waarin je meer kunt doen — en die zijn het waard om te kennen.

Eigendomsvoorbehoud: haal je goederen terug

Heb je goederen geleverd onder eigendomsvoorbehoud — dat wil zeggen dat je in je algemene voorwaarden of in de overeenkomst hebt vastgelegd dat de eigendom pas overgaat op de koper nadat hij volledig heeft betaald — dan ben je juridisch gezien nog steeds eigenaar van die goederen.

Dat geeft je in een faillissement een krachtig wapen. Je kunt de curator verzoeken om de goederen terug te geven, omdat ze wettelijk niet tot de faillissementsboedel behoren. Je bent immers de eigenaar — niet de gefailleerde.

Voorwaarden voor een geldig eigendomsvoorbehoud

• Het eigendomsvoorbehoud moet aantoonbaar zijn overeengekomen vóór de levering — in de overeenkomst, offerte of algemene voorwaarden

• De algemene voorwaarden moeten correct van toepassing zijn verklaard en aantoonbaar zijn overhandigd aan de koper

• De goederen moeten nog identificeerbaar aanwezig zijn in de boedel — zijn ze al verwerkt, verkocht of vermengd, dan vervalt het recht doorgaans

Een goed opgesteld eigendomsvoorbehoud is een van de meest effectieve manieren om jezelf te beschermen tegen het faillissement van een klant. GeldGarant adviseert ondernemers die regelmatig goederen leveren om dit standaard in hun algemene voorwaarden op te nemen en correct toe te passen.

Bestuurdersaansprakelijkheid: de bestuurder privé aanspreken

Is het faillissement veroorzaakt door wanbeleid, fraude of ernstige nalatigheid van de bestuurder? Dan kun je onder bepaalde omstandigheden de bestuurder persoonlijk aansprakelijk stellen voor jouw schade. Dit staat los van het faillissement van de vennootschap.

Wanneer is bestuurdersaansprakelijkheid mogelijk?

• De bestuurder heeft betalingen gedaan aan zichzelf of bevriende partijen terwijl hij wist dat de vennootschap haar schulden niet meer kon voldoen (selectieve betaling)

• De bestuurder heeft de jaarrekeningen niet tijdig gedeponeerd — bij een faillissement leidt dit tot een wettelijk vermoeden van onbehoorlijk bestuur

• De bestuurder heeft goederen of geld onttrokken aan de vennootschap kort voor het faillissement

• De bestuurder heeft bewust nieuwe verplichtingen aangegaan terwijl hij wist dat de vennootschap niet meer kon betalen

Bestuurdersaansprakelijkheid is juridisch complex en de bewijslast ligt bij jou als schuldeiser. Je moet aantonen dat er sprake is van een ernstig persoonlijk verwijt. Niet elke mislukte onderneming levert aansprakelijkheid op — het gaat om bewuste fouten of grove nalatigheid.

Is er sprake van duidelijke signalen van fraude of bewuste benadeling? Neem dan zo snel mogelijk contact op met GeldGarant. Hoe eerder je handelt, hoe groter de kans dat er nog vermogen beschikbaar is bij de bestuurder privé.

Pauliana: terugdraaien van verdachte transacties

De curator heeft de bevoegdheid om bepaalde transacties die zijn gedaan vóór het faillissement terug te draaien. Dit heet de actio pauliana. Maar als schuldeiser kun je onder omstandigheden ook zelf een beroep doen op dit rechtsmiddel, als je kunt aantonen dat de debiteur vlak voor het faillissement actief zijn vermogen heeft weggesluis ten nadele van zijn schuldeisers.

Denk aan situaties waarbij de directeur-grootaandeelhouder kort voor het faillissement zijn privéwoning van de BV koopt voor een fractie van de marktwaarde, of waarbij geld wordt overgemaakt naar een andere vennootschap van dezelfde eigenaar zonder zakelijke reden.

Een geslaagd beroep op pauliana kan ertoe leiden dat de transactie wordt vernietigd en het vermogen terugvloeit naar de boedel — wat de uitkering aan alle schuldeisers verbetert. GeldGarant kan je begeleiden bij de beoordeling of er in jouw dossier grond is voor een dergelijke actie.

De btw terugvragen bij een oninbare vordering

Wordt duidelijk dat jouw vordering op een failliete debiteur oninbaar is? Dan heb je recht op teruggave van de btw die je al hebt afgedragen aan de Belastingdienst over die vordering. Dit is een onderschat recht dat veel ondernemers laten liggen.

Hoe werkt dat?

Je hebt de btw al afgedragen op het moment dat je de factuur verstuurde. Wordt die factuur niet betaald omdat de klant failliet is, dan ben je btw verschuldigd over een omzet die je nooit hebt ontvangen. De Belastingdienst geeft je die btw terug als je kunt aantonen dat de vordering oninbaar is.

Bij een faillissement is dat relatief eenvoudig te onderbouwen: de faillietverklaring is een objectief bewijs van oninbaarheid. Verwerk de teruggave via een suppletie-aangifte of neem het op in de reguliere btw-aangifte van het betreffende kwartaal.

Let op de timing: je kunt de btw terugvragen zodra aannemelijk is dat de vordering niet meer zal worden betaald. Wacht niet tot het faillissement volledig is afgewikkeld — dat kan jaren duren.

Wat als de bestuurder de BV heeft uitgeschreven?

Een situatie die steeds vaker voorkomt: de bestuurder ontbindt de BV via een turboliquidatie — zonder formeel faillissement — terwijl er nog schulden openstaan. Dat voelt nog uitzichtlozer dan een faillissement, maar ook hier heb je als schuldeiser rechten.

Sinds de invoering van de Wet transparantie turboliquidatie in 2023 is de bestuurder verplicht om bij de KvK een slotbalans en een verantwoording te deponeren. Ontbreekt die, of klopt ze niet, dan is dat een sterke aanwijzing van onbehoorlijk bestuur.

Je kunt in dat geval de heropening van de vereffening vragen bij de rechtbank, of de bestuurder in privé aanspreken op grond van bestuurdersaansprakelijkheid. Meer hierover lees je in het artikel over een BV die is uitgeschreven met schulden in de GeldGarant kennisbank.

Checklist: wat doe je als je debiteur failliet gaat?

• Zoek direct de curator op via het Centraal Insolventieregister (insolventies.rechtspraak.nl)

• Dien je vordering tijdig in bij de curator — wacht niet op een brief

• Voeg alle relevante bewijsstukken toe: facturen, overeenkomsten, leveringsbewijzen en renteberekening

• Controleer of je een eigendomsvoorbehoud hebt — zo ja, maak dat direct kenbaar aan de curator

• Beoordeel of er grond is voor bestuurdersaansprakelijkheid of pauliana — neem bij twijfel contact op

• Vraag de btw terug via je aangifte zodra de oninbaarheid vaststaat

• Verwerk de vordering als oninbaar in je administratie voor de jaarrekening

• Controleer of je vorderingen op andere entiteiten van dezelfde eigenaar hebt die nog wél verhaalbaar zijn

Veelgestelde vragen

Moet ik mijn lopende incassoprocedure stoppen als de debiteur failliet gaat?

Ja. Bij faillietverklaring worden lopende procedures automatisch geschorst. Je kunt niet verder met dagvaardingen of beslaglegging. Meld de lopende procedure bij de curator en dien je vordering in via het verificatieproces.

Wat als de curator mijn vordering betwist?

Als de curator jouw vordering betwist, kun je die vordering alsnog laten vaststellen door de rechter in een renvooiprocedure. Dit is een apart rechtsgeding waarbij de rechter beslist of en voor welk bedrag jouw vordering wordt erkend.

Hoe lang duurt een faillissementsprocedure?

Dat verschilt sterk. Een eenvoudig faillissement zonder complex vermogen kan in 6 tot 12 maanden zijn afgewikkeld. Grote, complexe faillissementen duren soms 5 tot 10 jaar. De curator houdt schuldeisers op de hoogte via periodieke verslagen die openbaar zijn via het Centraal Insolventieregister.

Kan ik zelf faillissement aanvragen van mijn debiteur?

Ja, als schuldeiser kun je bij de rechtbank een faillissementsverzoek indienen. Dit vereist in de meeste gevallen de steun van minimaal twee schuldeisers (de aanvragende schuldeiser plus één steunvordering). Een faillissementsverzoek kan een krachtig drukmiddel zijn: alleen al de dreiging ervan zorgt er soms voor dat een debiteur alsnog betaalt.

Heb ik recht op informatie van de curator over het verloop van het faillissement?

Als erkend schuldeiser heb je recht op de openbare faillissementsverslagen van de curator. Die worden gepubliceerd in het Centraal Insolventieregister. Bij bijzondere belangen of vragen kun je de curator ook rechtstreeks benaderen.